Nieuws

‘Eindelijk weer een concurrent voor de Grote Bosatlas’

De Grote Bosatlas van uitgever Noordhoff heeft sinds kort een concurrent, de Alcarta van uitgever ThiemeMeulenhoff, bedacht door cartograaf Maarten Boddaert. Het is waarschijnlijk dat elke lezer van deze E-Nieuwsbrief de Grote Bosatlas kent. Het was een verplicht en wellicht wel het meest dure boek van de boekenlijst op de middelbare school. Op nrc.nl staat een lezenwaardig artikel over de achtergrond van het ontstaan van de Alcarta en de verschillen met de Grote Bosatlas (https://www.nrc.nl/nieuws/2018/03/09/eindelijk-weer-concurrentie-voor-de-grote-bosatlas-a1595090). Maar waarom besteden we aandacht in de E-Nieuwsbrief van EXAMENS aan een nieuw verschenen boek dat op het eerste gezicht niets met examens te maken heeft. De aanleiding is het centraal examen waar de Grote Bosatlas wordt gebruikt.


Het leek al alsof de vorige twee onderwerpen (‘HO-versie Toetsrevolutie is uit’, ‘VO-raad: Examinering voortgezet onderwijs toe aan herijking’) in elkaars verlengde lagen, maar dit onderwerp sluit ook weer aan bij ontwikkelingen die zich voordoen. De grootste problemen bij het centraal examen worden voorzien in het gebruik van twee atlassen. In het artikel staat de volgende tekst: 
We hebben ooit gedoe gehad toen er twee edities van de Bosatlas waren toegestaan. Er was een vraag waarbij je het antwoord met de ene atlas zo kon overschrijven, terwijl het met de andere veel zoekwerk opleverde. Met twee atlassen zullen er ofwel twee nakijkmodellen moeten komen, of de atlas verdwijnt tijdens het centraal examen. Dat zou ik zonde vinden. Het aardige is juist dat leerlingen met bronnen leren werken, en met kaartmateriaal hun conclusies onderbouwen.


Verderop staat in het artikel nog het volgende;
Op z’n vroegst zal Alcarta worden gebruikt tijdens het landelijk havo-examen van 2020 en het vwo-examen van 2021. Of dat ook echt gaat gebeuren, is de vraag. Boddaert: „Het is aan het CvTE om te beslissen of er in de toekomst twee verschillende atlassen worden gebruikt op het examen, of dat de atlas als hulpmiddel bron wordt afgeschaft.”


Dat twee atlassen zouden kunnen leiden tot het vervallen van het gebruik van een atlas is zeker ongewenst. Het kunnen vinden van informatie uit een atlas of op basis van gegevens uit een atlas komen tot oplossingen, lijkt tot een aantoonbare aardrijkskundige vaardigheid te behoren. De vraag is of het CvTE tot twee nakijkmodellen wil komen, als dat het geval is, zou dat een goede oplossing zijn. Kiest CvTE daar niet voor en blijven de examens gericht op de Grote bosatlas dan dwingt een boek blijkbaar de inhoud van het examen af. Dat is vreemd, zeker in een tijd waarin informatie via vele mogelijkheden is te ontsluiten en leerlingen juist moeten leren betrouwbare informatie te vinden en te gebruiken.

 

Wat we missen is een oplossing in het examen zelf, waar vragen een beroep doen op kennis en inzichten waarvan de antwoorden gevonden kunnen worden in elke atlas met een bepaald niveau, ongeacht welke atlas dat is. Eisen stellen aan dergelijke atlassen is wel noodzakelijk, want de Kleine bosatlas, zal ontoereikend zijn.

 

Het CvTE heeft op verzoek van ThiemeMeulenhof en de cartograaf die eisen in 2015 ook geformuleerd. In het artikel staat hierover het volgende: ‘… verplicht is dat een examenatlas een kaart over het thema Ruimte voor de Rivier moet bevatten. Ook mag de atlas niet als spiekbriefje dienen. Nergens staat dus precies uitgelegd wat de thermohaliene circulatie betekent, en op de pagina over plaattektoniek staat geen verklaring achter de term ‘actieve subductiezone.’

 

Omdat er nu blijkbaar twee atlassen zijn zou het raar zijn dat een keuze wordt gemaakt om daarom maar een examen zonder een atlas te maken. Als toetsen het leren sturen, zou dit kunnen betekenen dat de atlas uit het curriculum verdwijnt, en dat moeten we zeker niet willen. En dat hoeft ook niet. Bij het CvTE en Cito zijn ze creatief genoeg om vragen zo te ontwikkelen dat beide atlassen gebruikt kunnen worden, en mogelijk zelfs zonder twee nakijkmodellen door vragen atlasonafhankelijk te formuleren.

 

Het NRC-bericht bracht een anekdote naar boven. Tijdens de dienstplicht werden we in een nacht zonder maan, met een stafkaart en een kompas een groot bos op de Veluwe ingestuurd. Alle bospaden leken op elkaar. Om 06:00 uur moesten we ons ergens melden. Zonder de lessen met de atlas was ons dat vast niet gelukt. De dienstplicht is afgeschaft, maar laten we ondanks onze navigatiesystemen die altijd de rijrichting naar voren aanwijzen, de atlas behouden die altijd aan de bovenkant het Noorden aangeeft. Al was alleen al hierom!