Nieuws

LEERDOELEN

LEERDOEL met hoofdletters geschreven en niet voor niets!

 

Of wordt gesproken over leeruitkomsten, eindkwalificaties, leerdoelen, toetstermen of welk ander begrip dan ook, het maakt niet uit. Voordat wordt begonnen met toetsen, of eigenlijk nog beter, voordat wordt begonnen met onderwijs of opleiden, bepaal op basis van het werkveld en eigen deskundigheid van de opleiding wat de leerling, student of cursist aan het einde van de opleiding, opleidingsjaar, onderwijseenheid, cursus, training of les moet kennen en kunnen. Schrijf dat concreet, eenduidig en meetbaar op.

 

Hierbij is tevens sprake van een hiërarchie. Een les is onderdeel van een groter geheel, de onderwijseenheid of van een training. En zoiets is weer onderdeel van een groter geheel zoals een opleiding van één of meer jaar of een diplomastelsel met verschillende modules.

 

Denk aan een matroesjka die holle houten Russische poppen die onderdeel zijn van een reeks steeds kleinere in elkaar passende pop. Ze passen allemaal naadloos in elkaar van buiten naar binnen en weer terug van binnen naar buiten.

 

 

 

De kwaliteit van toetsing is, mede door corona, in 2020/2021 sterk in de belangstelling komen te staan. Er ontstond een zoektocht naar andere toetsvormen. Als vervolgens werd gevraagd wat de leerdoelen waren (van abstract op hoofdniveau tot heel concreet) werd duidelijk dat daar vaak nog veel moet gebeuren.

 

In deze E-Nieuwsbrief gaan we niet in op het ontwikkelen van leerdoelen; hoe ze moeten worden opgebouwd, welke rol een taxonomie erbij speelt, hoe werkwoorden, onderwerp, niveau, context en dergelijke een plaats krijgen, hoe ze de toetsvorm bepalen en hoe een toetsmatrijs (voor toetsvormen met gesloten en open vragen) of een beoordelingssystematiek (voor opdrachtvormen) hierbij een rol spelen.

 

We zien dat aan kwalitatief goede toetsing (summatief en gericht op formatief evalueren) altijd een goede leerdoelenstructuur ten grondslag ligt. Degene die dit hebben doorleeft merken op dat daardoor hun onderwijs ook is verbeterd.

 

Als aan de hand van enkele voorbeelden zichtbaar wordt hoe goede leerdoelen eruit zien dan ziet men de transparantie van de formulering ervan: ‘Ik snap precies wat daar bedoeld wordt, hoewel het mijn vak niet eens is’.

 

 

Als docenten/trainers toetsontwikkelaars vervolgens zelf aan de slag gaan lopen ze bijna direct vast. Ze hechten te snel teveel aan de goede formulering van de leerdoelen. Maar je kunt iets niet goed formuleren zonder eerst bedacht te hebben wat de leerling, student, cursist of kandidaat moet kennen of kunnen. De juiste formulering is het slotstuk van een proces dat uitgaat van onderwerpen en onderwerpjes. Een voorbeeld:

 

Van onderwerpen/onderwerpjes

Interne analyse

Externe analyse

SWOT-analyse

Weten wat het is en kunnen maken

 

Naar een eerste poging

De student weet wat een interne- en externe analyse is, kan deze toepassen en vertalen naar een SWOT-analyse.

 

Tot wat de bedoeling is

De student kan:

  • Een definitie geven van interne en externe analyse en opsommen uit welke onderdelen die bestaan
  • Een interne en externe analyse maken op basis van een casus
  • Met behulp van een gegeven interne en externe analyse een SWOT-analyse maken

 

Na een Aha-erlebnis snappen betrokkenen nut en noodzaak van eenduidig, concreet en meetbaar ontwikkelde leerdoelen voor toetsing, onderwijs/opleiden en het leren van leerlingen/studenten/ cursisten en kandidaten

 

Biggs (2003) heeft dit bijzonder fraai samengevat in een driehoek en noemde dit constructive aligment.

 

 

Eigenlijk is het bovenstaande alleen maar bedoeld om iedereen die zich met onderwijs, opleiden en toetsing uit te nodigen constructive alignment als basis te gebruiken voordat wordt begonnen met het ontwikkelen van onderwijs, opleidingen of toetsing. En niet voor niets staan boven in de top van de driehoek de LEERDOELEN als basis voor de toetsactiviteiten die eenmaal (globaal) ontwikkeld, samen met de leerdoelen de basis vormen voor de onderwijsactiviteiten. Toetsen sturen het leren, toch? Biggs laat het ook zien.

 

In het boek ‘Studiesucces door onderwijskwaliteit’ noemen Cohen-Schotanus, Visser, Janden & Bax (2019) constructive alignment onmisbaar voor de kwaliteit van de opleiding.