Nieuws

Verkiezingen 15, 16, 17 maart 2021

Een kijkje achter de schermen van de vakbekwaamheden van medewerkers Burgerzaken

De colleges van burgemeester en wethouders van gemeenten zijn verantwoordelijk voor de organisatie van gemeenteraadsverkiezingen. De operationele uitvoering van de verkiezingen op de stemdag en de voorbereidingen daartoe zijn in handen van de afdeling Burgerzaken van gemeenten. Medewerkers en vrijwilligers worden hiervoor speciaal getraind en soms moet een examen worden gedaan. Iedereen die gestemd heeft, en dat waren er veel dit jaar met een opkomst van 86,2%, heeft even kunnen ervaren hoe het stemmen met wet- en regelgeving is omgeven. Dit is slechte een zeer klein deel van de wet- en regelgeving waar medewerkers Burgerzaken mee te maken hebben.

 

Alle ingezetenen in Nederland hebben te maken met Burgerzaken. Ze zijn immers de gevers van identiteiten aan personen en de poortwachters van de juistheid van de uitgegeven identiteiten. Een identiteit krijgen we bijvoorbeeld na onze geboorte door inschrijving bij de gemeente waar we geboren zijn. Deze identiteit verliezen we weer na de aangifte van overlijden. Maar tussentijds hebben we ook met Burgerzaken te maken, bijvoorbeeld als we trouwen of een samenlevingsovereenkomst laten opmaken of gaan scheiden, een geboorte aangeven, een verhuizing doorgeven of een rijbewijs of een paspoort nodig hebben. Voor de meesten van ons zijn dit handelingen die eenvoudig en zonder problemen verlopen. Soms hoeven we niet eens langs het gemeentehuis en geven we bijvoorbeeld een verhuizing digitaal door. Het lijkt dan al snel dat wat medewerkers Burgerzaken doen niet veel voorstelt. Wat gegevens opnemen en invoeren in de computer, naar de pasfoto kijken bij het ophalen van het papsoort of jij het echt bent en ‘fijne middag nog mijnheer De Vries, tot over tien jaar weer voor uw nieuwe paspoort’.

 

Maar het onderstaande voorbeeld moet een medewerker Burgerzaken ook af kunnen handelen.

 

De Nederlandse Peter de Goede en de Duitse Maria Hermann staan bij u aan de balie (17 oktober 2020) omdat ze willen dat Peter de zoon van Maria (Jurgen) erkent. Ze willen dat Jurgen, de Goede gaat heten.

 

Jurgen is geboren op 15 mei 2013 en dus al 7 jaar oud. Peter is niet de biologische vader van Jurgen en kan geen DNA overleggen dat hij de biologische vader van Jurgen is. De erkenning kan plaatsvinden op grond van het Nederlands recht. In de erkenningsakte wordt opgenomen: toegepast recht; Nederlands.

 

Omdat Jurgen al 7 jaar is en Peter niet kan aantonen dat hij de biologische vader is, verkrijgt Jurgen door de erkenning niet de Nederlandse nationaliteit. Jurgen is door afstamming van zijn Duitse moeder van Duitse nationaliteit.

 

Op het bepalen van zijn geslachtsnaam is het Duitse recht van toepassing. Het Duitse naamrecht bepaalt dat Jurgen de geslachtsnaam van zijn moeder zal behouden, nu alleen zijn moeder naar Duits recht van rechtswege het gezag over hem heeft. De akte van erkenning vermeldt nu bij geslachtsnaam kind: Hermann.

 

De specialist BS (Burgerlijke Stand) heeft geen mogelijkheid om ervoor te zorgen dat Jurgen de achternaam de Goede krijgt. Wel kan hij Peter en Maria adviseren om een naamskeuze te doen bij de Duitse ambtenaar van de BS als Peter het gezag over Jurgen heeft aangevraagd. De Nederlandse ABS (ambtenaar burgerlijke stand) is helaas niet bevoegd om in dit geval deze akte op te maken. Er rest de Specialist BS niks anders dan Peter en Maria na het opmaken van de erkenningsakte en het aanvragen van het gezag over Jurgen bij het gezagsregister te verwijzen naar de Duitse collega ABS.

 

En dan hebben we het nog niet over de vele immigranten die zich hier willen laten registeren met alle bijzonderheden van dien zoals de Congolese gescheiden moeder die haar kind in Nederland wil inschrijven en inmiddels gehuwd is met een Irakees die het kind wil erkennen, maar geen verblijfssatus heeft.

 

Dat een medewerker Burgerzaken een grote verantwoordelijkheid heeft blijkt ook uit het feit dat deze medewerker in feite bepaalt of iemand ingeschreven wordt in de registers van de burgerlijke stand. Een frauduleus ontstane inschrijving kan grote financiële schade opleveren voor de maatschappij. Voor niet bestaande, maar wel ingeschreven kinderen, wordt bijvoorbeeld kinderbijslag uitgekeerd en kunnen toeslagen en studiefinanciering worden verkregen. Medewerkers Burgerzaken schrijven persoonsgegevens en rechtsfeiten in in de BRP (BasisRegistratie Personen) en de registers van de burgerlijke stand. Deze werken door in zeer veel overheidsadministraties, zoals die voor het verkrijgen van een stempas.

 

Diplomastelsel Burgerzaken
Het was van oudsher gebruikelijk dat medewerkers Burgerzaken elkaar schoolden. Dat hierdoor verschillen in interpretaties en toepassen van wet- en regelgeving ontstaat ligt dan voor de hand, terwijl een en ander niet uit zou moeten maken of je in gemeente Smallingerland (Friesland) of in een stad als Rotterdam een complexe vraag stelt (zoals uit de voorbeelden hiervoor). Het resultaat zou altijd hetzelfde moeten zijn. De Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB) heeft daarom al jaren gelden het initiatief genomen om in samenwerking met het ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), afdelingen Burgerzaken, deskundigen en opleiders vast te leggen wat de vakbekwaamheden van medewerkers Burgerzaken inhouden. Dit heeft geleid tot het Diplomastelsel Burgerzaken dat momenteel wordt herzien. Dit herziene stelsel kent een basisniveau en een specialistniveau en bestaat in totaal uit acht zogenaamde diplomalijnen en 33 modules met examens die theorie en/of praktijk toetsen. Hieronder wordt de structuur van het diplomastelsel en de modules weergegeven.

 

Het voert te ver om een toelichting te geven op de betekenis van de diplomalijnen en de inhouden van de modules. Het laat wel zien wat de medewerker Burgerzaken aan kennis en vaardigheden nodig heeft om vakbekwaam zijn en haar vak uit te kunnen oefenen. De studiebelasting is dan ook aanzienlijk.

 

Alle diplomalijnen op basisniveau zijn inmiddels ingeschaald door het Nationaal Coördinatie Punt op NLQF niveau 4 (kwalificatieraamwerk). De inschalingsaanvraag voor de specialistmodules (NLQF niveau-6) loopt momenteel (maart 2021). Niveau 6 sluit aan bij het hbo-niveau dat wordt gevraagd van medewerkers Burgerzaken in vacatures en zoals dat voorkomt in de HR-systemen die worden gebruikt.

 

Overigens is het zo dat de NVVB alleen de beheerder is van het Diplomastelsel Burgerzaken. Zij ontwikkelen alle leerdoelen, toetsmatrijzen en examens. Ze nemen de examens af, maar verzorgen niet de opleiding. Daarvoor zorgen private opleiders.

 

Een diplomastelsel Burgerzaken met ingeschaalde diplomalijnen moet voorkomen dat willekeur in het toepassen wet- en regelgeving onze administraties ondermijnt. Daarnaast erkennen de NLQF-niveaus de niveaus van vakbekwaamheid waarover medewerkers Burgerzaken moeten beschikken.

Figuur 1: Overzicht van acht diplomalijnen op basis- en specialistniveau.